Từ lúc bạn bắt đầu đọc câu này, thế giới đã có thêm vài em bé chào đời. Con số ấy khó hình dung, nên trước hết hãy chia nhỏ nó ra. Trong bài này, chúng ta sẽ đi từ số ca sinh mỗi giây tới mỗi năm, xem những nước nào đóng góp nhiều nhất và bàn vì sao số ca sinh đã bắt đầu giảm. Số liệu là giá trị gần đúng lấy từ Triển vọng Dân số Thế giới 2024 của Liên Hợp Quốc.
Một ngày tính bằng con số
Theo ước tính của Liên Hợp Quốc, mỗi năm thế giới có khoảng 132 triệu em bé ra đời. Chia cho 365 thì được khoảng 360 nghìn em bé mỗi ngày. Tức là khoảng 15 nghìn em mỗi giờ, khoảng 250 em mỗi phút. Tính theo giây thì khoảng 4 em: mỗi lần bạn chớp mắt, thế giới đã có thêm ít nhất một em bé.
| Khoảng thời gian | Số em bé ra đời (gần đúng) |
|---|---|
| 1 giây | 4 |
| 1 phút | 250 |
| 1 giờ | 15.000 |
| 1 ngày | 360.000 |
| 1 năm | 132 triệu |
Các em bé này không chia đều cho các nước. Chỉ vài nước đã chiếm phần lớn con số.
Những nước có nhiều ca sinh nhất
Trong bộ dữ liệu của trò chơi, mười nước có số ca sinh mỗi năm cao nhất như sau (đơn vị là triệu, không phải nghìn, gần đúng):
| Hạng | Nước | Số ca sinh mỗi năm (gần đúng) |
|---|---|---|
| 1 | Ấn Độ | 23 triệu |
| 2 | Trung Quốc | 9 triệu |
| 3 | Nigeria | 7,7 triệu |
| 4 | Pakistan | 6,9 triệu |
| 5 | Indonesia | 4,5 triệu |
| 6 | CHDC Congo | 4,5 triệu |
| 7 | Ethiopia | 4 triệu |
| 8 | Hoa Kỳ | 3,6 triệu |
| 9 | Bangladesh | 3,4 triệu |
| 10 | Brazil | 2,5 triệu |
Riêng Ấn Độ đã chiếm khoảng 17% số ca sinh trên thế giới. Bốn nước đầu bảng cộng lại vượt 46 triệu, hơn một phần ba tổng số của thế giới. Thổ Nhĩ Kỳ với khoảng 950 nghìn ca sinh không có mặt trong danh sách này, nhưng đứng ở khoảng giữa trong số khoảng 70 nước. Việt Nam, với khoảng 1,4 triệu ca sinh mỗi năm, cũng nằm ngoài top 10.
Có một điều đáng chú ý: nước đông dân nhất không phải lúc nào cũng là nước có nhiều em bé chào đời nhất. Trung Quốc từng đứng đầu bảng này trong thời gian dài; nay số ca sinh ở đó giảm nhanh nên Ấn Độ dẫn trước khá xa. Còn ở những nước như Nigeria, Pakistan và CHDC Congo, tỷ suất sinh cao nên số ca sinh vẫn tiếp tục ở mức cao.
Ngày nào có nhiều em bé ra đời hơn?
Chia con số cả năm cho 365 sẽ ra mức trung bình, nhưng các ca sinh không rải đều trong năm. Ở nhiều nước, số ca sinh nhích lên một chút vào cuối hè và mùa thu, còn cuối tuần thì giảm vì có ít ca sinh theo lịch hẹn hơn. Dao động theo mùa này khác nhau giữa các nước và chỉ ở mức vài phần trăm. Vì thế nên hiểu con số "360 nghìn mỗi ngày" là mức trung bình. Bộ đếm trực tiếp trên trang cũng chạy với một tốc độ cố định quanh năm; nó không phải là phép đếm tức thời thật, mà là cách minh họa mức trung bình này.
Tỷ suất sinh đang giảm
Tổng tỷ suất sinh cho biết trung bình một phụ nữ sinh bao nhiêu con trong đời. Để dân số giữ nguyên khi không tính di cư, con số này cần vào khoảng 2,1. Nhìn vào các nước trong bộ dữ liệu, hai đầu cách nhau rất xa.
| Tỷ suất sinh thấp nhất | Số con trên mỗi phụ nữ | Tỷ suất sinh cao nhất | Số con trên mỗi phụ nữ |
|---|---|---|---|
| Hàn Quốc | khoảng 0,7 | Chad | khoảng 6,1 |
| Hồng Kông | khoảng 0,8 | Niger | khoảng 6,1 |
| Đài Loan | khoảng 0,9 | Somalia | khoảng 6,1 |
| Trung Quốc | khoảng 1,0 | CHDC Congo | khoảng 6,1 |
| Ukraina | khoảng 1,0 | Mali | khoảng 5,7 |
Thổ Nhĩ Kỳ ở khoảng 1,5, dưới mức sinh thay thế. Nhật Bản khoảng 1,2, Đức khoảng 1,4, Ý khoảng 1,2. Việt Nam ở khoảng 1,9, cũng đã dưới ngưỡng 2,1. Như vậy ở phần lớn các nước phát triển và thu nhập trung bình, tỷ suất sinh nay đã nằm dưới ngưỡng thay thế. Trên toàn thế giới con số này cũng đang giảm. Trong số các nguyên nhân thường được nêu có đô thị hóa, phụ nữ tham gia nhiều hơn vào giáo dục và công việc, tử vong trẻ em giảm (biết rằng ít con sẽ bị mất hơn khiến các gia đình sinh ít con hơn) và chi phí nuôi con.
Dân số thế giới từ năm 1950 đến nay
Số ca sinh và dân số là hai thứ khác nhau. Dân số tăng theo phần chênh lệch giữa số sinh và số mất. Khi tuổi thọ dài ra, dân số vẫn tăng dù số ca sinh không đổi. Tóm tắt số liệu Liên Hợp Quốc như sau (dân số và số ca sinh mỗi năm, đơn vị triệu, gần đúng):
| Năm | Dân số thế giới (triệu) | Số ca sinh mỗi năm (triệu) |
|---|---|---|
| 1950 | 2.499 | 92 |
| 1960 | 3.019 | 104 |
| 1970 | 3.695 | 122 |
| 1980 | 4.444 | 126 |
| 1990 | 5.316 | 139 |
| 2000 | 6.149 | 134 |
| 2010 | 6.986 | 140 |
| 2020 | 7.841 | 135 |
| 2025 | 8.232 | 132 |
| 2030 (dự báo) | 8.546 | 131 |
Từ năm 1950 đến 2025, dân số thế giới tăng từ khoảng 2,5 tỷ lên 8,2 tỷ, tức gấp khoảng 3,3 lần. Còn số ca sinh mỗi năm thì từ khoảng 92 triệu năm 1950 tăng lên mức 140 triệu quanh năm 1990 và 2010, rồi giảm dần. Hiện nay là khoảng 132 triệu và theo dự báo sẽ giảm thêm chút ít vào năm 2030.
Có một chi tiết thú vị ở đây: số ca sinh đã qua đỉnh nhưng dân số vẫn tăng. Lý do là số em bé chào đời vẫn nhiều hơn số người mất, và con người sống lâu hơn. Hiệu ứng này khiến dân số thế giới, theo dự báo của Liên Hợp Quốc, sẽ đạt đỉnh vào khoảng nửa sau thế kỷ này.
Vì sao số ca sinh giảm mà dân số vẫn tăng?
Thoạt nhìn thì có vẻ mâu thuẫn, nhưng lý lẽ đằng sau khá đơn giản. Dân số giống một cái bể: số ca sinh đổ thêm nước vào, số người mất rút nước ra. Dù số ca sinh giảm từ 140 triệu xuống 132 triệu, mỗi năm thế giới có khoảng 60 triệu người mất; phần chênh để lại mức tăng ròng khoảng 70 triệu người. Hơn nữa, vì con người sống lâu hơn nên lượng nước chảy ra khỏi bể đã ít đi. Vì vậy dù số ca sinh mỗi năm đã bắt đầu giảm, dân số vẫn tiếp tục tăng và theo dự báo của Liên Hợp Quốc chỉ đạt đỉnh vào nửa sau thế kỷ này. Con số tử vong là gần đúng và mỗi nguồn cho một con số hơi khác nhau.
Khoảng cách giữa các nước thì rất lớn. Ở Hàn Quốc, mỗi năm có khoảng 230 nghìn ca sinh và tỷ suất sinh khoảng 0,7. Với tốc độ này, một thế hệ sau số trẻ em ra đời sẽ chưa bằng một nửa thế hệ cha mẹ. Ở Niger, tỷ suất sinh khoảng 6,1 và số ca sinh mỗi năm khoảng 1,2 triệu; với tốc độ này dân số sẽ nhân lên trong thời gian ngắn. Mức trung bình của thế giới nằm đâu đó giữa hai thái cực này và mỗi năm lại tiến gần hơn một chút tới mức sinh thay thế.
Những con số này liên quan gì đến trò chơi
Trong Xổ Số Đầu Thai, chính những con số ca sinh này quyết định bạn sinh ra ở nước nào. Khi gieo xúc xắc, mỗi nước có cơ hội tỷ lệ thuận với số ca sinh mỗi năm. Trong 70 nước của danh sách, khả năng bạn sinh ra ở Ấn Độ là khoảng 20%; ở Nhật Bản khoảng 0,6%. Mục "Nếu bạn chào đời ngay bây giờ" trên trang chủ hiển thị tám nước có khả năng cao nhất theo các tỷ lệ này. Bộ đếm trực tiếp trên trang cũng chạy theo tốc độ sinh tính từ con số mỗi năm ở trên.
Thấy các ca sinh phân bố chênh lệch đến vậy cũng giúp hiểu vì sao xổ số đầu thai là chuyện đáng bàn. Nếu muốn, bạn có thể vào trò chơi và bốc đất nước của riêng mình.