Dünyada her yıl yaklaşık 132 milyon bebek doğuyor ve bu doğumlar ülkelere çok eşit dağılmıyor. Nijer'de bir kadın ortalama yaklaşık 6,1 çocuk doğururken, Güney Kore'de yaklaşık 0,7 çocuk düşüyor. Bu yazıda sitedeki 70 ülke arasından doğurganlığı en yüksek ve en düşük on ülkeye bakıyor, doğurganlığın neden düştüğünü ve bunun dünyadaki doğumların dağılımını nasıl değiştirdiğini anlatıyoruz. Rakamlar BM Dünya Nüfus Beklentileri 2024 ve Dünya Bankası verilerinden alınmış yaklaşık değerlerdir.
Doğurganlık hızı neyi gösterir?
Doğurganlık hızı, bir kadının doğurganlık çağı boyunca bugünkü yaş gruplarının doğum oranlarını koruduğunu varsayarsak ortalama kaç çocuk doğuracağını gösterir. Nüfusun göç olmadan kendini yenilemesi için bu sayının yaklaşık 2,1 olması gerekiyor. Çocukluk çağında ölümlerin yüksek olduğu yerlerde eşik biraz daha yüksek, çocuk ölümlerinin çok düşük olduğu yerlerde 2,1'e yakın. Dünya ortalaması bugün yaklaşık 2,3 dolayında, yani eşiğin hemen üstünde. Bu ortalama içinde ise çok farklı iki dünya var.
Kadın başına en çok çocuk düşen 10 ülke
Demokratik Kongo, Nijer, Somali ve Çad yaklaşık 6,1 ile aynı değerde ve listenin başında. Mali yaklaşık 5,7, Nijerya yaklaşık 5,1 ve Angola yaklaşık 5,0 ile arkadan geliyor. Burkina Faso, Mozambik ve Tanzanya yaklaşık 4,6 değerinde eşit. Tabloda bunlardan yıllık doğum sayısı daha yüksek olan Tanzanya ile Mozambik yer alıyor, Burkina Faso aynı değerde hemen dışarıda kalıyor. Listenin neredeyse tamamı Sahra altı Afrika'dan oluşuyor, tek istisna Afganistan.
| Ülke | Kadın başına çocuk | Yıllık doğum, bin | Kentli nüfus, % |
|---|---|---|---|
| Demokratik Kongo | yaklaşık 6,1 | yaklaşık 4.500 | yaklaşık 47 |
| Nijer | yaklaşık 6,1 | yaklaşık 1.200 | yaklaşık 17 |
| Somali | yaklaşık 6,1 | yaklaşık 750 | yaklaşık 47 |
| Çad | yaklaşık 6,1 | yaklaşık 750 | yaklaşık 24 |
| Mali | yaklaşık 5,7 | yaklaşık 900 | yaklaşık 46 |
| Nijerya | yaklaşık 5,1 | yaklaşık 7.700 | yaklaşık 54 |
| Angola | yaklaşık 5 | yaklaşık 1.400 | yaklaşık 68 |
| Afganistan | yaklaşık 4,8 | yaklaşık 1.500 | yaklaşık 27 |
| Tanzanya | yaklaşık 4,6 | yaklaşık 2.300 | yaklaşık 37 |
| Mozambik | yaklaşık 4,6 | yaklaşık 1.200 | yaklaşık 38 |
Kadın başına en az çocuk düşen 10 ülke
Alt ucu Doğu Asya ve Güney Avrupa dolduruyor. Güney Kore yaklaşık 0,7 ile dünyanın en düşük değerlerinden birine sahip, Hong Kong yaklaşık 0,8 ve Tayvan yaklaşık 0,9 ile ona eşlik ediyor. Ukrayna ve Çin yaklaşık 1,0, İspanya yaklaşık 1,1, Japonya, Polonya, Tayland ve İtalya ise yaklaşık 1,2. Bu ülkelerde doğurganlık yenilenme eşiğinin yarısı kadar ya da daha az.
| Ülke | Kadın başına çocuk | Yıllık doğum, bin | Kentli nüfus, % |
|---|---|---|---|
| Güney Kore | yaklaşık 0,7 | yaklaşık 230 | yaklaşık 81 |
| Hong Kong | yaklaşık 0,8 | yaklaşık 33 | yaklaşık 100 |
| Tayvan | yaklaşık 0,9 | yaklaşık 135 | yaklaşık 80 |
| Ukrayna | yaklaşık 1 | yaklaşık 200 | yaklaşık 70 |
| Çin | yaklaşık 1 | yaklaşık 9.000 | yaklaşık 65 |
| İspanya | yaklaşık 1,1 | yaklaşık 320 | yaklaşık 81 |
| Japonya | yaklaşık 1,2 | yaklaşık 730 | yaklaşık 92 |
| Polonya | yaklaşık 1,2 | yaklaşık 270 | yaklaşık 60 |
| Tayland | yaklaşık 1,2 | yaklaşık 520 | yaklaşık 53 |
| İtalya | yaklaşık 1,2 | yaklaşık 380 | yaklaşık 72 |
Doğurganlık neden düşüyor?
Tek bir neden yok, birbirine bağlı birkaç değişim var. Çocuk ölümleri azaldığında aileler daha az çocukla yetinebiliyor, çünkü kaybetme riski küçülüyor. Kızların okula gitmesi evlilik yaşını ve ilk doğum yaşını yukarı çekiyor. Kentleşme çocuk yetiştirme maliyetini artırıyor, bir çocuk tarlada iş gücü olmaktan çıkıp barınma, eğitim ve bakım gideri haline geliyor. Aile planlaması hizmetlerine erişim de doğum sayısını doğrudan etkiliyor.
Doğu Asya'da bu değişim çok hızlı gerçekleşti. Güney Kore'de doğurganlık 1960'larda kadın başına altı civarındayken birkaç on yılda 1'in altına indi. Uzun çalışma saatleri, yüksek konut ve eğitim maliyetleri ile geç evlilik bu düşüşün sık anılan etkenleri arasında. Çin'de 1980'den beri uygulanan aile planlaması politikasının yanında kentleşmenin ve artan eğitimin de payı olduğu düşünülüyor.
Düşük doğurganlık ile yüksek doğum sayısı aynı anda olabilir
Doğurganlık hızı düşük bir ülke çok sayıda bebeğe ev sahipliği yapabilir, çünkü nüfus büyükse doğum yapabilecek kadın sayısı da büyüktür. Hindistan bunun en iyi örneği: kadın başına yaklaşık 2,0 çocuk düşmesine rağmen yılda yaklaşık 23 milyon bebek doğuyor, bu dünyadaki doğumların yaklaşık yüzde 17'si demek. Çin'de doğurganlık yaklaşık 1,0 olduğu hâlde yılda yaklaşık 9 milyon bebek doğuyor.
Doğumların dünyadaki dağılımı
Doğurganlığı en yüksek on ülkede yılda yaklaşık 22 milyon bebek doğuyor. Bu, tek başına Hindistan'daki doğum sayısına yaklaşık eşit, dünyadaki doğumların yaklaşık yüzde 17'si. Bu ülkelerde kişi başı gelir düşük, çocuk ölümleri ise yüksek. Nijerya yaklaşık 7,7 milyon doğumla bu grubun en kalabalığı. Bu, Japonya'daki yaklaşık 0,7 milyon doğumun on katından fazla.
Doğurganlığı en düşük on ülkede ise yılda yaklaşık 12 milyon bebek doğuyor ve bu, dünyadaki doğumların yaklaşık yüzde 9'u. Çin'i bu gruptan çıkarırsan kalan dokuz ülkenin toplamı yaklaşık 3 milyon, yani dünyadaki doğumların yaklaşık yüzde 2'si. Bu ülkelerde nüfus yaşlanıyor, çalışan sayısı azalıyor ve yaşlı bakımının yükü artıyor.
BM projeksiyonlarına göre önümüzdeki on yıllarda dünyada doğan bebeklerin payı Afrika'da artacak, Asya'da azalacak. Bu yüzden bugün yeniden doğsan, geçmiş kuşaklara göre Afrika'da doğma ihtimalin daha yüksek olurdu.
Türkiye nerede duruyor?
Türkiye'de kadın başına yaklaşık 1,5 çocuk düşüyor ve yılda yaklaşık 950 bin bebek doğuyor. Bu, yenilenme eşiğinin altında ve Avrupa ortalamasına yakın bir değer. Ülke içinde doğu ve güneydoğuda rakam yüksek, batıdaki büyük kentlerde çok daha düşük. Ayrıntılar için Türkiye sayfasına bakabilirsin.
Kendi doğum ülkeni görmek istersen oyunda zarı atabilirsin.