De geboorteloterij: hoeveel telt je geboorteplaats?

We hebben niet in de rij gestaan om in een bepaald land geboren te worden, geen formulier ingevuld en niets gekozen. Op een ochtend of in een nacht deden we ergens onze ogen open, en vanaf dat moment werden veel details van ons leven al ingevuld. Economen noemen dat soms de "geboorteloterij". In dit artikel proberen we met een paar concrete cijfers te laten zien hoe ver de prijzen en de nieten van die loterij uit elkaar liggen. De cijfers zijn gebaseerd op de World Population Prospects 2024 van de VN en indicatoren van de Wereldbank; het zijn allemaal benaderingen die afgerond in de dataset van het spel staan.

Is de loterij echt willekeurig?

In welk land je wordt geboren, is een kwestie van geluk, in verhouding tot het aantal baby's dat dat jaar in dat land wordt geboren. Op aarde komen elk jaar ongeveer 132 miljoen baby's ter wereld. Daarvan worden er ongeveer 23 miljoen geboren in India, ongeveer 9 miljoen in China en ongeveer 7,7 miljoen in Nigeria. In Turkije, waar deze site is gemaakt, ligt het aantal geboorten per jaar rond de 950.000, iets minder dan 1 procent van alle geboorten wereldwijd. In Nederland zijn het er ongeveer 165.000, ruim 0,1 procent. Als je met de dobbelsteen een willekeurige baby werd, zou je kans om in Japan geboren te worden ongeveer 0,5 procent zijn. Voor Tsjaad zou dat ongeveer 0,6 procent zijn.

Deze cijfers laten ook zien hoe geluk en pech verdeeld zijn. De meeste baby's ter wereld worden geboren in landen waar de levensverwachting laag is en het inkomen per hoofd beperkt. In een van de weinige landen met de hoogste inkomens geboren worden, komt statistisch gezien zelden voor.

De twee uitersten vergeleken: Japan en Tsjaad

Volgens de dataset van het spel heeft een baby die in Japan wordt geboren een gemiddelde levensverwachting van ongeveer 84 jaar. In Tsjaad is dat ongeveer 53 jaar. Het verschil is 31 jaar, langer dan een heel werkzaam leven.

De meest opvallende rij is die van de kindersterfte. In Japan halen ongeveer twee op de duizend baby's hun vijfde verjaardag niet. In Tsjaad zijn het er ongeveer 107, dus één op de tien. Ouders in deze twee landen hebben in de eerste jaren totaal andere zorgen. De een denkt na over het ziekenhuis waar het kind zijn vaccinaties krijgt, de ander vraagt zich misschien af of het kind die leeftijd wel haalt. Het inkomensverschil loopt op tot ongeveer het dertigvoudige.

Een vergelijking dichterbij: Turkije en Niger

Heeft een kind dat in Turkije wordt geboren andere kansen dan een kind uit Niger? De cijfers laten zien dat het verschil groot is.

Het verschil in levensverwachting is 16 jaar. De kindersterfte is ongeveer dertien keer zo hoog. Zelfs geboren worden in een land met een middeninkomen is een groot voordeel vergeleken met een van de armste landen. Ter vergelijking: voor Nederland geeft de dataset een levensverwachting van ongeveer 82 jaar, vier jaar meer dan voor Turkije.

Ook in hetzelfde land trekt niet iedereen dezelfde kaart

Landelijke gemiddelden zeggen veel, maar scheren niet iedereen over één kam. Ook tussen twee kinderen uit hetzelfde land kan een groot verschil zitten. Twee factoren springen eruit.

Het inkomen van het gezin

Twee baby's uit dezelfde buurt kunnen in een arm of in een welgesteld gezin terechtkomen. Inkomen heeft invloed op voeding, toegang tot zorg, hoe lang een kind op school blijft en wat er mogelijk is als iemand ziek wordt. In het spel krijgt elk personage een inkomensgroep van het gezin tussen 1 en 5, en die groep trekt de levensverwachting boven of onder het landelijk gemiddelde. Per inkomensgroep komt er een verschil van ongeveer 1,8 jaar bij. Dat is een eenvoudige benadering van het echte verschil; in werkelijkheid, vooral in landen met grote ongelijkheid, kan de kloof tussen de uitersten veel groter zijn.

Stad of platteland

De verstedelijkingsgraad verschilt sterk per land. In Japan woont ongeveer 92 procent van de bevolking in de stad, in Niger ongeveer 17 procent. Een kind dat in de stad wordt geboren, woont meestal dichter bij een school, een ziekenhuis en schoon water dan een kind op het platteland. Een geboorte op het platteland betekent in de meeste landen langere afstanden te voet, minder artsen en minder kansen. In het spel wordt voor elk personage getrokken of het in de stad of op het platteland wordt geboren, op basis van het aandeel stedelingen in het land.

School en inkomen: hoe kansen zich opstapelen

Na gezondheid heeft je geboorteplaats de meeste invloed op onderwijs. In landen met een laag inkomen verlaat een deel van de kinderen vroeg de school om mee te helpen in het gezinsbedrijf. Water halen, op het land werken en op jongere broertjes en zusjes passen horen bij hun dagelijkse werk. Hoe minder jaren iemand op school zit, hoe lager het inkomen dat hij later kan verdienen. Als het inkomen daalt, kan ook de volgende generatie in dezelfde cirkel belanden. Die keten werkt niet bij elk kind hetzelfde, maar op landelijk niveau is het effect duidelijk zichtbaar.

Tussen een land met een inkomen per hoofd van rond de 50.000 dollar en een land met rond de 1.500 dollar is het jaarlijkse verschil ongeveer drieëndertig keer. Inkomen alleen meet geen welzijn, maar het bepaalt wel hoeveel geld er is voor de zorg, lerarensalarissen en infrastructuur.

Ook conflicten en rampen horen bij de loterij

Nog iets wat met je geboorteplaats vastligt, is veiligheid. Wie in een conflictgebied wordt geboren, loopt het risico dat het ziekenhuis onbereikbaar wordt, de school dichtgaat en het gezin uit elkaar valt. Rampen zoals overstromingen, droogte en stormen treffen ook niet overal even hard. Landen met een sterke infrastructuur komen dezelfde ramp met minder verliezen te boven. In het spel krijgen personages die in een conflictgebied zijn geboren vaker te maken met oorlogsgebeurtenissen, terwijl droogte en overstromingen vaker voorkomen in landen met een lager inkomen.

Hoe laat het spel dit zien?

Als je in de Geboorteloterij de dobbelsteen gooit, wordt een van 70 landen getrokken op basis van het aantal geboorten per jaar. Daarna worden de inkomensgroep van het gezin, stad of platteland en het aantal broers en zussen bepaald. Terwijl het leven loopt, hangt de kans om te overlijden af van de kindersterfte en de levensverwachting van het land, en de kans om naar school te gaan en werk te vinden van het inkomen van het land. Aan het eind laat je score, samen met het aantal jaren dat je leefde en je keuzes, zien waar je staat tussen 500 willekeurige levens.

Dit alles is een bewust vereenvoudigd model. Toch merk je als je het laat draaien iets op: twee personages die dezelfde keuzes maken, kunnen in verschillende landen op heel verschillende uitkomsten uitkomen.

Wat moeten de cijfers ons vertellen?

Er zijn mensen die in hetzelfde land, zelfs in hetzelfde gezin worden geboren en heel verschillende levens leiden; de rol van eigen inzet valt niet te ontkennen. Maar de tabellen laten ook duidelijk zien dat de startlijn niet voor iedereen op dezelfde plek ligt. Als je dat weet, zie je je eigen geluk scherper en begrijp je de omstandigheden van anderen beter.

Ben je benieuwd waar de verschillen tussen landen vandaan komen, lees dan het artikel over waarom de levensverwachting zo sterk verschilt. Wil je zelf de dobbelsteen gooien, ga dan naar het spel en trek je eigen lot.