Landen met de hoogste en laagste levensverwachting

Tussen de landen met de langste en de kortste levensverwachting zit ongeveer 30 jaar verschil. Een baby die in Hongkong wordt geboren, mag gemiddeld ongeveer 85 jaar verwachten, tegen ongeveer 53 jaar in Tsjaad. In dit artikel kijken we naar de tien landen met de hoogste en de laagste levensverwachting uit de 70 landen op de site en naar wat dat verschil verklaart. De cijfers zijn bij benadering overgenomen uit de UN World Population Prospects 2024 en de gegevens van de Wereldbank.

De 10 landen met de hoogste levensverwachting

Bovenaan staan landen uit Oost-Azië en West-Europa. Japan en Zuid-Korea komen op ongeveer 84, Zwitserland volgt met eveneens ongeveer 84. Noorwegen, Zweden, Spanje, Italië, Australië en Frankrijk zitten rond de 83. Hongkong is een speciale bestuurlijke regio en dus geen land, maar de gegevens zijn op dezelfde manier berekend als bij landen, daarom staat het in de lijst.

De 10 landen met de laagste levensverwachting

Onderaan staan vooral landen in Afrika ten zuiden van de Sahara. Tsjaad (ongeveer 53), Nigeria (ongeveer 54) en Somalië (ongeveer 56) hebben de drie kortste gemiddelden. Angola en Zuid-Afrika zitten met ongeveer 62 jaar op hetzelfde niveau als Niger. Van die drie staat Niger in de tabel, omdat dat land de hoogste sterfte onder vijfjarigen heeft.

Het verschil ontstaat vooral in de kindertijd

Een groot deel van het verschil in levensverwachting ontstaat in de eerste vijf levensjaren. In de tien landen bovenaan de tabel ligt de sterfte onder vijfjarigen tussen ongeveer 2 en 4 per 1.000. In de landen onderaan is dat tussen ongeveer 66 en 115 per 1.000. Dat betekent dat in Tsjaad of Niger zo'n 10% van de baby's de vijfde verjaardag niet haalt. Bij het berekenen van het gemiddelde trekken die vroege sterfgevallen het cijfer sterk omlaag. Een Tsjadiër die de vijf jaar is gepasseerd, kan duidelijk langer leven dan de 53 jaar bij de geboorte.

Het gaat meestal om sterfte die te voorkomen is. Malaria, diarree, longontsteking en complicaties bij de bevalling zijn grotendeels te vermijden met vaccins, schoon water, antibiotica en een opgeleide verloskundige. Rijke landen hadden die middelen tientallen jaren eerder, daarom kwamen de grote sprongen in levensverwachting historisch gezien vooral door dalende kindersterfte.

Zorg, water en voeding

In de landen bovenaan zorgen een zorgstelsel dat voor iedereen bereikbaar is, regelmatige controles, kankerscreening en behandeling van hartziekten dat mensen ook als volwassene langer leven. In Japan worden het eetpatroon en het lage aandeel obesitas genoemd, in Spanje en Italië het mediterrane eten als factoren die het gemiddelde omhoog brengen. In de landen onderaan kan het dichtstbijzijnde gezondheidscentrum zelfs voor een vrouw die gaat bevallen uren verderop liggen. Schoon drinkwater en een goede riolering zijn een van de goedkoopste manieren om sterfte door diarree te verminderen, en juist die voorzieningen zijn in de landen onderaan nog niet gewoon.

Inkomen telt, maar is niet genoeg

De tabellen laten een sterk verband zien tussen inkomen en levensverwachting. In alle tien landen bovenaan ligt het inkomen per hoofd op ongeveer 50.000 dollar of meer, in de tien landen onderaan tussen ongeveer 1,4 en 6,5 duizend dollar. Toch is het verband niet perfect. Bangladesh heeft een inkomen per hoofd van ongeveer 9.000 dollar en een levensverwachting van ongeveer 74. In Zuid-Afrika is het inkomen ongeveer 15.000 dollar, maar de levensverwachting ongeveer 62. Als belangrijkste redenen worden ziekten als hiv/aids en tuberculose genoemd. De Verenigde Staten staan met ongeveer 80.000 dollar per hoofd hoog op de lijst, maar komen met een levensverwachting van ongeveer 78 niet in de top tien.

Hoeveel van het inkomen terechtkomt in de gezondheid, hangt ook af van waar het geld aan wordt besteed en hoeveel mensen ervan profiteren.

Oorlog, conflict en zwakke staten

In veel landen onderaan is er ook sprake van conflict, politieke instabiliteit of een zwakke staat. Somalië, Mali, Burkina Faso en DR Congo horen daarbij. Gezondheidscentra sluiten, vaccinatiecampagnes blijven halverwege steken, mensen raken ontheemd en de voedselzekerheid brokkelt af. Dan kan de kindersterfte snel oplopen en de levensverwachting in een paar jaar achteruitgaan.

Wordt het verschil kleiner?

In de jaren vijftig lag de wereldwijde levensverwachting rond de 46 jaar, nu is ze ongeveer 73. De snelste vooruitgang zat in landen met een laag inkomen. Landen als Bangladesh, Nepal en Ethiopië verlengden de levensverwachting in enkele decennia met meer dan twintig jaar. In sommige landen werd die lijn wel onderbroken: in Zuid-Afrika tijdens de hiv-epidemie en in Rusland tijdens de economische ineenstorting van de jaren negentig zakte het gemiddelde. Over het geheel wordt het verschil kleiner, maar niet langs een rechte lijn, en het hangt af van de investeringen in zorg en de crises die een land doormaakt.

Wat betekent dit cijfer voor jou?

Levensverwachting is een gemiddelde dat is afgeleid van de sterftecijfers van een bepaald jaar. Een baby die nu wordt geboren, leeft vaak langer dan het opgeschreven cijfer, omdat de geneeskunde vooruitgaat. Maar in welk land je wordt geboren, bepaalt een groot deel van de risico's in de eerste jaren en van de kansen daarna. Wil je de dobbelsteen gooien en je eigen geboorteland zien, dan kun je het spel openen.