Kraje o najwyższej i najniższej długości życia

Między krajami o najdłuższym i najkrótszym życiu jest różnica około 30 lat. Dziecko urodzone w Hongkongu może liczyć średnio na około 85 lat życia, a dziecko urodzone w Czadzie na około 53. W tym artykule przyglądamy się dziesięciu krajom z najwyższą i dziesięciu z najniższą oczekiwaną długością życia spośród 70 krajów w serwisie i wyjaśniamy, co tłumaczy tę różnicę. Liczby są przybliżonymi wartościami z danych ONZ World Population Prospects 2024 i Banku Światowego.

10 krajów z najwyższą oczekiwaną długością życia

Na czele listy są kraje Azji Wschodniej i Europy Zachodniej. Japonia i Korea Południowa mają około 84 lata, tuż za nimi jest Szwajcaria, także z około 84. Norwegia, Szwecja, Hiszpania, Włochy, Australia i Francja plasują się około 83. Hongkong jest specjalnym regionem administracyjnym i formalnie nie jest krajem, ale jego dane liczy się tą samą metodą co dla krajów, dlatego ujęliśmy go na liście.

10 krajów z najniższą oczekiwaną długością życia

Na dole listy wyróżniają się kraje Afryki Subsaharyjskiej. Czad (około 53), Nigeria (około 54) i Somalia (około 56) mają trzy najkrótsze średnie. Angola i RPA mają około 62 lata, tyle samo co Niger. Z tej trójki w tabeli znalazł się Niger, bo ma najwyższą umieralność dzieci poniżej piątego roku życia.

Różnica powstaje głównie w dzieciństwie

Większa część różnicy w długości życia powstaje w pierwszych pięciu latach. W pierwszych dziesięciu krajach z tabeli umieralność dzieci poniżej 5 lat mieści się między około 2 a 4 na 1 000. W krajach z końca listy to od około 66 do 115 na 1 000. Oznacza to, że w Czadzie czy Nigrze około 10% dzieci nie dożywa piątych urodzin. Przy obliczaniu średniej te wczesne zgony mocno ją obniżają. Mieszkaniec Czadu, który przekroczył piąty rok życia, może liczyć na wyraźnie więcej niż 53 lata z chwili narodzin.

Większość tych zgonów ma przyczyny, którym można zapobiec. Malarię, biegunkę, zapalenie płuc i powikłania porodowe w dużej mierze udaje się ograniczyć szczepionkami, czystą wodą, antybiotykami i wykwalifikowaną położną. Bogate kraje miały te środki dziesiątki lat wcześniej, dlatego historycznie większość skoków oczekiwanej długości życia wynikała ze spadku umieralności dzieci.

Opieka zdrowotna, woda i odżywianie

W krajach z czołówki powszechnie dostępny system zdrowia, regularne badania kontrolne, badania przesiewowe w kierunku raka i leczenie chorób serca wydłużają życie także w dorosłości. W Japonii podnoszą średnią sposób odżywiania i niski odsetek otyłych, w Hiszpanii i we Włoszech dieta śródziemnomorska. W krajach z końca listy najbliższy ośrodek zdrowia, nawet dla kobiety w czasie porodu, może być oddalony o wiele godzin drogi. Czysta woda pitna i sprawna kanalizacja to jeden z najtańszych sposobów ograniczenia zgonów z powodu biegunki, a w krajach z dołu listy usług tych wciąż nie ma powszechnie.

Dochód ma znaczenie, ale nie wystarczy

Tabele pokazują silny związek między dochodem a długością życia. We wszystkich dziesięciu krajach z czołówki dochód na osobę wynosi około 50 tysięcy dolarów lub więcej, w dziesięciu krajach z końca listy między około 1,4 a 6,5 tysiąca dolarów. Związek nie jest jednak doskonały. W Bangladeszu dochód na osobę to około 9 tysięcy dolarów, a oczekiwana długość życia około 74 lata. W RPA dochód wynosi około 15 tysięcy dolarów, a życie trwa średnio około 62 lata. Jako główne przyczyny podaje się choroby takie jak HIV/AIDS i gruźlica. USA mają dochód na osobę około 80 tysięcy dolarów i są wysoko na liście, ale przy oczekiwanej długości życia około 78 lat nie trafiają do pierwszej dziesiątki.

To, jak bardzo dochód przekłada się na zdrowie, zależy też od tego, na co wydaje się pieniądze i do jak szerokiej grupy ludzi docierają.

Wojna, konflikty i słabe państwa

W wielu krajach z dołu listy trwa konflikt, panuje niestabilność polityczna albo państwo jest słabe. Dotyczy to Somalii, Mali, Burkina Faso i Demokratycznej Republiki Konga. Zamykane są ośrodki zdrowia, kampanie szczepień zostają przerwane, ludzie tracą domy, a bezpieczeństwo żywnościowe się psuje. W takich warunkach umieralność dzieci może gwałtownie rosnąć, a oczekiwana długość życia cofnąć się w ciągu kilku lat.

Czy różnica się zmniejsza?

W latach 50. oczekiwana długość życia na świecie wynosiła około 46 lat, dziś jest to około 73. Najszybszy postęp dokonał się w krajach o niskich dochodach. Bangladesz, Nepal i Etiopia w kilka dekad zwiększyły oczekiwaną długość życia o ponad dwadzieścia lat. W niektórych krajach ten trend jednak został przerwany: w RPA w czasie epidemii HIV, a w Rosji podczas załamania gospodarczego w latach 90. średnia spadła. Ogólnie różnica się zmniejsza, ale nie po prostej linii, a wszystko zależy od inwestycji w zdrowie i kryzysów, które przechodzi dany kraj.

Co ta liczba oznacza dla ciebie?

Oczekiwana długość życia to średnia wyliczona ze wskaźników umieralności z danego roku. Dziecko urodzone dziś często żyje dłużej, niż wskazuje podana liczba, bo medycyna idzie naprzód. Ale kraj urodzenia wyznacza dużą część ryzyka w pierwszych latach i późniejszych szans. Jeśli chcesz rzucić kostką i zobaczyć swój kraj urodzenia, możesz przejść do gry.