Jak działa 8mlia? Model i dane

Loteria Urodzeń to gra, ale stoi za nią mały model działający na prawdziwych danych. W tym artykule prostym językiem opisujemy, jak ten model zbudowaliśmy: jak losowany jest kraj, skąd bierze się prawdopodobieństwo śmierci, jak działają wydarzenia i decyzje oraz jak liczone są punkty i percentyl. Na końcu wypisaliśmy też uproszczenia, które model robi celowo, bo wiedza o tym, czego model nie robi, też pomaga go zrozumieć.

1. Dane

W grze jest 70 krajów. Dla każdego z nich używamy następujących wartości: roczna liczba urodzeń, oczekiwana długość życia przy urodzeniu, współczynnik dzietności (World Population Prospects 2024 ONZ), dochód na mieszkańca (według parytetu siły nabywczej), umieralność dzieci poniżej 5 lat i odsetek ludności miejskiej (Bank Światowy, Wskaźniki Rozwoju Świata). Wartości dotyczą mniej więcej lat 2022-2023 i zostały wprowadzone w przybliżeniu, po zaokrągleniu. Niektóre kraje są dodatkowo oznaczone jako „strefa konfliktu”; to oznaczenie zwiększa prawdopodobieństwo wydarzeń związanych z wojną. 70 krajów z listy obejmuje większość urodzeń na świecie, ale nie wszystkie: suma rocznych urodzeń w danych gry wynosi około 116 milionów, a suma światowa około 132 milionów.

2. Losowanie urodzenia

Po rzucie kostką program układa roczne liczby urodzeń krajów z listy na jednej linii i wybiera na niej losowy punkt. Kraje z większą liczbą urodzeń zajmują dłuższy odcinek tej linii. Dlatego szansa na urodzenie się w Indiach to mniej więcej jedna piąta wszystkich urodzeń z listy, czyli około 20%. Szansa na urodzenie się w Turcji wynosi około 0,8%, w Japonii około 0,6%, w Czadzie około 0,6%, a w Polsce około 0,2%. Lista „Gdzie można urodzić się teraz” na stronie głównej pokazuje osiem najbardziej prawdopodobnych krajów według tych proporcji.

Po wylosowaniu kraju ustalane są pozostałe cechy startowe:

Płeć: około 51% chłopców, 49% dziewczynek.
Przedział dochodu rodziny: od 1 (biedna) do 5 (zamożna), z równym prawdopodobieństwem.
Miasto czy wieś: według odsetka ludności miejskiej w danym kraju.
Liczba rodzeństwa: według współczynnika dzietności w danym kraju. W Czadzie rodzeństwo jest zwykle liczne, w Korei Południowej nieliczne.
Wiek matki: losowo od 18 do 32 lat.

Całe losowanie wynika z jednej wartości ziarna. Dwie gry zaczynające się od tego samego ziarna tworzą tę samą osobę; dzięki temu działają wyzwanie i „Życie dnia”. Gdy znajomy otworzy link, urodzi się w tym samym kraju, w tej samej rodzinie, z tą samą liczbą rodzeństwa. Różnice wynikają z decyzji podjętych później.

3. Prawdopodobieństwo śmierci

Prawdopodobieństwo śmierci składa się z dwóch części.

Dzieciństwo: na podstawie prawdziwej umieralności

W pierwszym roku prawdopodobieństwo śmierci wynosi około 72% umieralności dzieci poniżej 5 lat w danym kraju. W Czadzie daje to około 77 na 1000, czyli około 7,7%. Między pierwszym a czwartym rokiem życia prawdopodobieństwo śmierci w każdym roku przyjmuje się jako około 7% umieralności poniżej 5 lat; w Czadzie daje to około 7,5 na 1000 rocznie. Taki podział to proste przybliżenie, oparte na tym, że zgony niemowląt stanowią większość zgonów w dzieciństwie. W krajach takich jak Japonia, gdzie umieralność dzieci jest bardzo niska, te lata są niemal bez ryzyka.

Dorosłość: krzywa Gompertza

Po piątym roku życia prawdopodobieństwo śmierci wyznacza wzór nazywany krzywą Gompertza. Od dawna stosuje się go do opisu umieralności ludzi, a jego idea jest prosta: ryzyko śmierci rośnie wykładniczo z wiekiem. U młodych ludzi jest bardzo niskie, z wiekiem szybko rośnie. Krzywa ma dwa ustawienia: tempo wzrostu jest stałe, a punkt startowy przesuwa się w zależności od oczekiwanej długości życia w kraju. Docelową średnią długość życia obliczamy, dodając do oczekiwanej długości życia w kraju wpływ przedziału dochodu rodziny (około 1,8 roku na przedział) i niewielką poprawkę. Dzięki temu postacie urodzone w Japonii żyją średnio około 84 lat, a te z Czadu dużo krócej. Mimo to krzywa jest losowa; niektóre postacie żyją dużo dłużej niż średnia, inne dużo krócej.

Przyczyny śmierci (wypadek drogowy, zawał serca, śmierć we śnie itp.) to fikcyjne teksty dobierane według wieku; nie odzwierciedlają prawdziwego rozkładu przyczyn zgonów.

4. Wydarzenia

Co roku gra losuje, czy zajdą wydarzenia pasujące do wieku i sytuacji postaci. Niektóre wydarzenia są takie same dla wszystkich (pierwszy krok, pierwsze słowo), inne zależą od kraju i rodziny:

Prawdopodobieństwo choroby z wysoką gorączką rośnie wraz z umieralnością dzieci w kraju.
Prawdopodobieństwo szczepienia zależy od poziomu rozwoju kraju.
Głód i noszenie wody pojawiają się w biednych rodzinach i na wsi w krajach o niskich dochodach.
Awans, zwolnienie z pracy czy kupno mieszkania zależą od posiadania pracy i poziomu majątku.
Postacie urodzone w strefie konfliktu mogą trafić na wydarzenia wojenne.

Kamienie milowe, takie jak pójście do szkoły, dostanie się na studia czy emerytura, też zależą od dochodu na mieszkańca w kraju i od przedziału dochodu rodziny. Dzięki temu biedne i zamożne dziecko urodzone w tym samym kraju mogą pójść różnymi drogami. Opisy wydarzeń są fikcyjne i nie dotyczą żadnej prawdziwej osoby.

5. Decyzje

W siedmiu momentach życia decyzja należy do ciebie: co robić na przerwie, jaką drogę wybrać po szkole, emigracja, małżeństwo, ryzykowna oferta pracy, ostrzeżenie zdrowotne i czas wolny na starość. Twój wybór ma niewielki wpływ na pięć wskaźników: zdrowie, szczęście, wiedzę, miłość i majątek. W niektórych decyzjach, na przykład przy ryzykownej ofercie pracy, wynik nadal zależy od losu. Przycisk „Auto” podejmuje te decyzje losowo. Po zobaczeniu wyniku możesz wypróbować inne wybory przyciskiem „Ten sam start jeszcze raz”.

6. Punkty i percentyl

Gdy życie się kończy, punkty liczone są z następujących składników: liczba przeżytych lat (największa waga), średni przez całe życie poziom szczęścia, miłości, wiedzy, majątku i zdrowia oraz zdobyte odznaki. Sam wynik punktowy niewiele mówi, dlatego dochodzi do niego percentyl: gdy pierwszy raz trafiasz na ekran wyniku, program w tle raz symuluje od początku do końca 500 losowych żyć i ustawia twój wynik w szeregu wśród nich. „Lepiej niż 80% żyć” oznacza, że mniej więcej 80% z tych 500 żyć zdobyło mniej punktów niż ty.

Ponieważ te 500 żyć powstaje w tym samym losowaniu, percentyl zachowuje się jak prawdziwy wycinek świata: urodzeni w krajach o długim życiu zwykle trafiają do górnych percentyli, a urodzeni w krajach o wysokiej umieralności dzieci do dolnych. Poza tym 500 żyć to niewielka próba; percentyl może się wahać o kilka punktów.

Ograniczenia i świadome uproszczenia

Średnie krajowe. Model przedstawia każdy kraj jedną wartością. W rzeczywistości w obrębie kraju są duże różnice między regionami, grupami etnicznymi i klasami społecznymi.
70 krajów. Spośród około 195 państw świata na liście jest tylko 70. Mniejsze kraje zostały pominięte.
Zatrzymany czas. Oczekiwana długość życia zakłada, że dzisiejsza umieralność pozostanie taka sama przez całe życie. W rzeczywistości medycyna idzie naprzód, a kraje się zmieniają.
Prawdopodobieństwa wydarzeń. Roczne prawdopodobieństwa wydarzeń to przybliżone wartości dobrane na potrzeby gry; nie są pełną statystyką prawdziwego życia.
Fikcja. Imiona, opisy wydarzeń, przyczyny śmierci i odznaki zostały napisane dla rozrywki i dla opowieści.
Punkty. Punktacja zawiera ocenę wartościującą: długie życie i szczęście uznaje się za „dobre życie”. Nie każdy tak definiuje dobre życie.

Krótko mówiąc, model to szkic wpływu miejsca urodzenia, rysowany grubą kreską i bez dokładności zdjęcia. Ma pomóc ci wyczuć różnice, które kryją się za średnią krajową. Po prawdziwe dane najlepiej sięgnąć do otwartych portali danych ONZ WPP 2024 i Banku Światowego.

Jeśli ciekawią cię same dane i różnice między krajami, zajrzyj do artykułu o oczekiwanej długości życia. Jeśli jesteś gotów, rzuć kostką.